Łupież dotyka ok. 50% dorosłych w pewnym momencie życia. Wyglada jak białe lub szare łuski na włosach i ubraniach. Ale skąd pochodzi i dlaczego tak często wraca? Poniżej przyczyny i mechanizmy powstawania łupieżu.
W skrócie
- Główna przyczyna: grzyb Malassezia globosa na skórze głowy.
- Grzyb jest naturalnie obecny u wszystkich, ale u niektórych wywołuje reakcję.
- Czynniki nasilające: stres, dieta, hormony, produkty do włosów, sucha skóra.
- Łupież nawraca bo Malassezia jest stałym mieszkańcem skóry głowy.
Co to jest łupież i dlaczego się pojawia
Mechanizm.
Łupież to nadmierne złuszczanie naskórka skóry głowy. Zdrowa skóra głowy odnawia się co ok. 28 dni - martwe komórki naskórka są niezauważalnie zrzucane. Przy łupieżu: cykl odnowy jest przyspieszone do 7-14 dni. Martwe komórki nie zdążają się złuszczać stopniowo - sklejają się w widoczne płatki.
Co przyspiesza cykl odnowy: grzyb Malassezia globosa, który jest głównym sprawcą łupieżu. Grzyb podrażnia skórę głowy i wywołuje lokalny stan zapalny. Efekt: skóra reaguje szybszą produkcją nowych komórek, co skraca cykl złuszczania.
Łupież nie jest chorobą zakaźną. To nadmierna reakcja skóry na grzyb który jest obecny u prawie wszystkich ludzi. Dlaczego tylko u niektórych - zależy od wrażliwości immunologicznej skóry.
Grzyb Malassezia - główna przyczyna łupieżu
Główny winowajca.
Malassezia globosa (dawniej Pityrosporum ovale) to grzyb drożdżopodobny. Jest stałym mieszkańcem skóry głowy u prawie wszystkich ludzi.
Jak grzyb powoduje łupież: Malassezia żywi się sebum (łojem) produkowanym przez gruczoły łojowe. W procesie trawienia sebum grzyb wytwarza kwas oleinowy i inne produkty uboczne. Te produkty drażnią skórę głowy u wrażliwych osób. Efekt: stan zapalny, swędzenie i przyspieszone złuszczanie.
Dlaczego nie u wszystkich: wrażliwość na kwas oleinowy wytwarzany przez Malassezia jest indywidualna. Osoby z wrażliwą immunologicznie skórą głowy reagują silniej. U nieczułych osób ten sam grzyb nie wywołuje objawów. To wyjaśnia dlaczego łupież jest powszechny ale nie wszystkich dotyka tak samo.
Czynnik sebum: więcej sebum = więcej pokarmu dla Malassezia = szybszy wzrost grzyba = silniejsze działanie drażniące. Osoby z przetłuszczającą się skórą głowy częściej mają łupież tłusty. Sezon (ciepło, pot) i hormony wpływają na produkcję sebum.
Sucha skóra głowy a łupież
Inny mechanizm.
Nie każdy łupież pochodzi od Malassezia. Sucha skóra głowy daje podobne objawy ale z innego powodu.
Łupież z suchej skóry: skóra głowy jest zbyt sucha i odwodniona. Bariera skórna jest osłabiona. Naskórek złuszcza się zbyt szybko - małe białe łuski bez tłustu. Zazwyczaj w chłodnych miesiącach, przy centralnym ogrzewaniu lub po zbyt częstym myciu.
Różnica: łupież suchy - małe, białe, suche łuski. Nie ma tłustu. Skóra głowy może być napięta. Łupież tłusty (z Malassezia) - większe, żółtawe lub szare płatki, skóra jest tłusta. Często razem ze świądem.
Przyczyny suchej skóry głowy: mycie zbyt gorącą wodą. Za częste mycie lub zbyt agresywne szampony. Suche powietrze zimą. Niedostateczne nawilżenie z zewnątrz lub wewnątrz (mało wody).
Stres i hormony jako czynniki nasilające
Wewnętrzne przyczyny.
Łupież często nasila się w stresujących momentach życia. To nie przypadek.
Stres a łupież: stres aktywuje oś kortyzol-adrenalina. Kortyzol osłabia odpowiedź immunologiczną skóry. Osłabiona odporna = silniejsza reakcja na Malassezia = nasilenie łupieżu. Przewlekły stres = przewlekły łupież nawet przy dobrym leczeniu.
Hormony a łupież: androgeny (testosteron i pochodne) stymulują gruczoły łojowe. Więcej sebum = więcej pokarmu dla Malassezia. To wyjaśnia dlaczego łupież często zaczyna się lub nasila w okresie dojrzewania. Wahania hormonalne (ciąża, menopauza) mogą nasilać lub zmniejszać łupież.
Hormony tarczycy: niedoczynność tarczycy może powodować suchość skóry, w tym skóry głowy. Efekt: suchy łupież jako objaw problemów z tarczycą. Jeśli łupież pojawia się razem z innymi objawami niedoczynności (zmęczenie, przyrost masy): warto zbadać tarczycę.
Dieta i styl życia a łupież
Zewnętrzne czynniki.
Dieta wpływa na łupież - choć nie jest główną przyczyną.
Cukier i przetworzone jedzenie: cukier i produkty o wysokim indeksie glikemicznym mogą stymulować produkcję sebum przez gruczoły łojowe. Więcej sebum = więcej pokarmu dla Malassezia. Dieta bogata w cukry i tłuszcze trans może nasilać łupież tłusty.
Niedobory żywieniowe: brak cynku - cynk ma działanie przeciwgrzybicze. Niedobór cynku może nasilać łupież. Brak biotyny (witaminy B7) - niedobór może osłabiać skórę. Brak witaminy D - badania wskazują na związek ze skłonnością do łupieżu.
Alkohol: alkohol może nasilać łupież u osób ze skłonnością. Mechanizm: osłabienie odpowiedzi immunologicznej i zmiany w produkcji sebum.
Woda: odwodnienie osłabia nawilżenie skóry głowy. Niedostateczna ilość wody może nasilać suchy łupież.
Produkty do włosów jako przyczyna łupieżu
Zewnętrzne podrażnienia.
Niektóre produkty do włosów mogą wywoływać lub nasilać łupież.
Podrażniające składniki szamponów: SLS (sodium lauryl sulfate) - agresywny detergent. Niszczy naturalną barierę skóry głowy. Przy regularnym stosowaniu może prowadzić do suchości i łupieżu. Alkohol (denatured alcohol, alcohol denat.) - wysusza skórę głowy. Szampony z alkoholem nasilają suchy łupież.
Odżywki i balsamy zostawione na skórze głowy: produkty naniesione na skórę głowy mogą zamknąć pory i nasilić produkcję sebum. Efekt: więcej pokarmu dla Malassezia. Stosuj odżywki tylko na włosy, nie na skórę głowy.
Zbyt rzadkie mycie: Malassezia żywi się sebum. Rzadkie mycie = nagromadzenie sebum na skórze głowy = idealne środowisko dla grzyba.
Zbyt częste mycie: paradoksalnie, zbyt częste mycie agresywnymi szamponami niszczy naturalną barierę skóry. Efekt: sucha skóra głowy i suchość łupieżowy.
Dlaczego łupież nawraca
Cykl nawrotów.
Wiele osób zauważa że łupież wraca po czasie. Dlaczego.
Malassezia jest stała: grzyb jest stałym mieszkańcem skóry głowy - nie można go całkowicie wyeliminować. Szampony przeciwłupieżowe kontrolują jego wzrost ale nie likwidują go na stałe. Po odstawieniu szamponu: Malassezia wraca do poprzedniego poziomu i łupież może nawrócić.
Sezonowość: łupież często nasila się zimą (suche, ciepłe powietrze z grzejników) i wiosną (zmiany hormonalne). Latem może się zmniejszyć (umiarkowane UV działa przeciwgrzybiczo).
Stres i wahania hormonalne: w stresujących momentach życia łupież często powraca nawet po długich okresach remisji.
Co robić żeby ograniczyć nawroty: stosuj szampon przeciwłupieżowy profilaktycznie (np. 1-2 razy w tygodniu po osiągnięciu remisji). Dbaj o dietę i ograniczaj stres. Unikaj czynników nasilających (podrażniające produkty, zbyt gorąca woda).
Inne choroby myle z lupiezem
Diagnostyka.
Lupiez nie jest jedyna choroba powodujaca luszenie skory glowy. Warto umiec rozroznic.
Luszczyca skory glowy: grubosc luski jest wieksza i bardziej srebrzysta. Czesto obejmuje rowniez linie wlosow, czoło, uszy. Towarzyszy jej silne swedzenie. Luszczyca jest choroba autoimmunologiczna, nie grzybicza. Wymaga leczenia dermatologicznego, czesto kortykosteroidami.
Grzybica skory glowy (tinea capitis): czesta u dzieci, rzadsza u doroslych. Powoduje wypadanie wlosow i okragle ogniska luszenia. Powoduje ja inny grzyb (Trichophyton, Microsporum) niz lupiez (Malassezia). Wymaga leczenia przeciwgrzybiczego doustnie.
Lojotokowe zapalenie skory (ŁZS): silniejsza forma lupiezu. Tlusty, zolty lupiez razem ze stanem zapalnym i swedzeniem. Moze obejmowac twarz, brwi, fałdy nosowo-wargowe. Wymaga szamponow z ketokonazolem lub siarczkiem selenu.
Atopowe zapalenie skory (AZS) na glowie: swiad jest dominujacym objawem. Suche, zaczerwienione ogniska. Czesto razem z alergiami. Wymaga konsultacji dermatologicznej.
Jak rozroznic: przy watpliwosciach - dermatolog. Badanie pod lampą Wooda moze rozroznic grzybice. Biopsja skory w trudnych przypadkach.
Czego NIE robić przy łupieżu z powodów medycznych
Błędy.
Drapać skórę głowy: drapanie mechanicznie uszkadza barierę skóry i nasila stan zapalny. Może prowadzić do wtórnych infekcji bakteryjnych. Zamiast drapania: delikatny masaż opuszkami palców.
Stosować domowe „lekarstwa” bez diagnozy: ocet jabłkowy stosowany bezpośrednio na skórę może podrażniać przy łupieżu lojotokowym. Czosnek może powodować chemiczne oparzenia skóry głowy. Zanim użyjesz agresywnych domowych metod: upewnij się że to rzeczywiście łupież a nie łuszczyca lub grzybica.
Ignorować łupież przez miesiące: łupież lojotokowy (silniejsza forma) może się nasilać i obejmować twarz (czoło, brwi, fałdy nosowo-wargowe). Wczesne leczenie jest łatwiejsze.
Zmieniać szampon co miesiąc bez efektów: szampon przeciwłupieżowy potrzebuje min. 4-6 tygodni regularnego stosowania żeby ocenić efekt. Częste zmiany nie dają żadnemu produktowi szansy zadziałania.
Powiązane artykuły
- Co na łupież - domowe sposoby które działają i te które szkodzą
- Jak pozbyć się łupieżu - skuteczne sposoby i ile to zajmuje
Najczęstsze pytania
Dlaczego mam łupież mimo mycia włosów codziennie?
Codzienne mycie może paradoksalnie nasilać łupież jeśli używasz agresywnego szamponu. Częste mycie niszczy naturalną barierę skóry głowy. Efekt: sucha skóra głowy i suchość łupieżowy. Spróbuj myć włosy co 2-3 dni delikatnym szamponem lub szamponem przeciwłupieżowym.
Czy łupież może być objawem choroby?
Tak. Nasilony łupież może być objawem łojotokowego zapalenia skóry (ŁZS), łuszczycy skóry głowy lub grzybicy. Niedoczynność tarczycy może powodować suchość skóry i suchy łupież. Jeśli łupież jest bardzo nasilony, nie reaguje na szampony lub towarzyszą mu zmiany na twarzy: konsultacja z dermatologiem.
Czy stres naprawdę powoduje łupież?
Tak - stres nasila łupież, choć nie jest jedyną przyczyną. Kortyzol (hormon stresu) osłabia odpowiedź immunologiczną skóry i może stymulować gruczoły łojowe. Wiele osób zauważa zaostrzenie łupieżu w stresujących momentach - egzaminy, praca, konflikty.
Czy dieta może wyleczyć łupież?
Sama dieta nie wyleczy łupieżu ale może go zmniejszyć. Ogranicz cukier i przetworzone produkty. Uzupełnij niedobory cynku, biotyny i witaminy D. Pij wystarczająco wody. Dieta jako wsparcie dla szamponów przeciwłupieżowych, nie jako jedyne leczenie.
Czy łupież jest zaraźliwy?
Nie - łupież nie jest zaraźliwy. Grzyb Malassezia jest obecny u prawie wszystkich ludzi. To nie jest infekcja którą można „złapać” od kogoś z łupieżem. Łupież wynika z indywidualnej wrażliwości skóry głowy, nie z kontaktu z osobą chorą.
Dlaczego łupież pojawia się latem rzadziej?
Umiarkowana ekspozycja na UV (słońce) ma działanie przeciwgrzybicze i może zmniejszać wzrost Malassezia. Latem więcej czasu spędzamy na zewnątrz. Ciepło może też powodować więcej potu który zmienia środowisko skóry głowy. Jednak silne słońce bez ochrony może nasilać suchość skóry głowy i powodować podrażnienie - łupież może wtedy nasilić się po wakacjach mimo że latem był mniejszy.
Czy zmiana wody (przeprowadzka) może wywołać łupież?
Tak - twarda woda o wysokiej zawartości wapnia i magnezu zmienia pH skóry głowy i może stworzyć środowisko sprzyjające wzrostowi Malassezia. Osoby które przeprowadziły się z miękkiej wody do twardej często zauważają pogorszenie łupieżu. Filtr na wodę do prysznica lub ocet jabłkowy jako płukanka (1 łyżka na szklankę wody) po myciu normalizuje pH i może pomóc.