Uprawa buraków w ogrodzie - od siewu do zbioru

Burak ćwikłowy to jedno z wdzięczniejszych warzyw korzeniowych w polskim ogrodzie. Rośnie szybko (55-70 dni do zbioru), znosi zmienne warunki pogodowe, a jadalny jest niemal w całości - korzenie, liście (boćwina), a nawet kiełki. Nie wymaga skomplikowanej pielęgnacji. Wystarczy dobra gleba, regularny siew i podlewanie.

W skrócie
- Siew: od połowy marca bezpośrednio do gruntu, głębokość 2-3 cm.
- Przerzedzanie: po wschodach zostaw rośliny co 8-12 cm.
- Siew sukcesyjny: co 3-4 tygodnie dla ciągłych zbiorów.
- Zbiór: 55-70 dni od siewu, gdy korzeń ma 5-8 cm średnicy.
- Liście są jadalne jako boćwina - nie wyrzucaj ich.

Kiedy siać buraki

Burak jest wytrzymały na niskie temperatury - kiełkuje przy 7-8°C i wytrzymuje lekkie przymrozki. To jedna z pierwszych roślin do siania w sezonie.

Wczesny siew: od połowy marca (gdy gleba odmarznie i da się przekopać). Burak przy niskiej temperaturze kiełkuje powoli (14-20 dni), przy 15-20°C - 7-10 dni.

Siew sukcesyjny: dla ciągłego dostępu do świeżych buraków przez cały sezon - siej co 3-4 tygodnie: kwiecień, połowa maja, połowa czerwca. Ostatni siew do końca czerwca (burak potrzebuje min. 55-70 dni do zbioru, więc siew w lipcu da późnojesienne zbiory).

Ważne: buraki wymagają długiego dnia dla prawidłowego wzrostu korzenia. Przy zbyt krótkim dniu (mniej niż 14 godzin) buraki wolniej formują korzenie i mają tendencję do szybkiego kwitnienia (strzelania w kwiat).

Gleba i miejsce pod buraki

Burak rośnie na słonecznym lub lekko zacienionym stanowisku. Toleruje cień lepiej niż marchew, ale pełne słońce daje lepsze plony i intensywniejszy kolor korzeni.

Gleba: burak preferuje glebę próchniczną, głęboko spulchnioną (minimum 25-30 cm), przepuszczalną. W glebie gliniastej - buraki rosną powoli, korzenie są mniej regularne. Na glebie zbyt kwaśnej (pH poniżej 6) buraki rosną słabo - wapnij jeśli pH poniżej 6.

pH: optymalne 6,5-7,5. Burak toleruje lekko zasadową glebę lepiej niż większość warzyw. Możesz dodać trochę wapna ogrodniczego do zakwaszonej gleby przed siewem.

Nawożenie: przed siewem dodaj kompost (5 l/m2). Burak nie lubi świeżego obornika (deformuje korzenie, podobnie jak marchew). Nawóz organiczny - minimum 3-4 miesiące przed siewem (idealne: jesień poprzedniego roku). Unikaj przenawożenia azotem - bujne liście, małe korzenie.

Technika siewu i przerzedzanie

Nasiona buraków to tak naprawdę wielonasienne owoce - w każdym „nasieniu” mieści się 2-5 rzeczywistych nasion. Stąd gęste wschody z jednego miejsca siewu i konieczność przerzedzenia.

Siew: rowki głębokości 2-3 cm, rozstaw 25-30 cm. W rzędzie siej nasiona co 5-7 cm. Po kiełkowaniu z każdego miejsca wyrośnie kilka siewek.

Przerzedzanie: gdy siewki mają 5-8 cm wysokości (2-3 tygodnie po wschodach) - przerzedź do 8-12 cm między roślinami w rzędzie. Wyciągnięte siewki z delikatnymi listkami i malutkimi korzonkami możesz zjeść w sałatce.

Bez przerzedzenia: buraki rosną za gęsto i korzenie mają 2-3 cm średnicy - jadalne, ale małe. Przerzedzenie do 10 cm to klucz do buraków 6-8 cm, które są idealne do kiszenia i gotowania.

Podlewanie i nawożenie buraków

Regularne podlewanie to podstawa przy uprawie buraków korzeniowych.

Podlewanie: burak potrzebuje stałej wilgoci gleby, szczególnie w fazie intensywnego wzrostu korzenia (lipiec). Nieregularne podlewanie (sucho - mokro na zmianę) powoduje pękanie korzeni i tzw. „puste serce” (ciemne, miękkie centrum korzenia). Podlewaj co 2-3 dni przy suchej pogodzie.

Dużo wody w lipcu: lipiec to miesiąc intensywnego wzrostu buraków. Regularne podlewanie (5-10 litrów/m2 co 2 dni) w tym miesiącu decyduje o rozmiarze i jakości korzeni.

Nawożenie uzupełniające: po przerzedzeniu siewek możesz zasilić buraki nawozem wieloskładnikowym z niskim azotem i wyższym potasem. Jedna dawka wystarczy - zbyt dużo nawożenia daje bujną boćwinę kosztem korzeni.

Liście buraków - boćwina

Liście buraków ćwikłowych to warzywo samo w sobie, popularnie zwane boćwiną lub boćwiną burakową.

Jak zbierać boćwinę: zbieraj zewnętrzne liście od roślin buraków przez cały sezon. Zostaw 3-4 centralne liście - roślina nadal rośnie i formuje korzeń. Przy regularnym zbieraniu boćwiny korzeń rośnie wolniej, ale masz ciągłe zbiory liści.

Boćwina w kuchni: gotowana jak szpinak (3-4 minuty), do zup (barszcz boćwinowy), w sałatkach (młode liście surowe). Szypułki (grube łodyżki liści) można gotować oddzielnie - bardziej twarde niż blaszki liściowe, potrzebują 5-8 minut gotowania.

Osobna uprawa boćwiny: możesz siać buraki specjalnie na boćwinę (gęściej, bez przerzedzania) i zbierać tylko liście przez cały sezon. Kilka roślin na małej powierzchni daje ogromne ilości liści.

Zbiór i przechowywanie buraków

Buraki możesz zbierać w różnym stadium - od „baby beets” po duże korzenie jesienne.

Kiedy zbierać: buraki są jadalne gdy mają 3-5 cm średnicy (baby beets, bardzo delikatne) do 8-10 cm (optymalne). Przy zbyt późnym zbiorze (powyżej 10 cm) korzenie stają się drewniaste i łykowate. Sprawdzaj rozmiar raz w tygodniu od 50. dnia po siewie.

Jak zbierać: poluzuj glebę widłami lub małą łopatką obok rośliny i wyciągaj chwytając za liście tuż przy szyjce korzenia. Nie ciągnij za liście bez poluzowania gleby - korzeń się urwie.

Przechowywanie: obetnij liście do 3-5 cm (nie do końca - korzeń traci sok przez miejsce cięcia). Buraki przechowuj w chłodnym (2-5°C), wilgotnym miejscu - piwnica lub lodówka. W lodówce: w woreczku foliowym z kilkoma otworami - 3-4 tygodnie. W piwnicy w skrzynce z piaskiem - 3-4 miesiące. Buraki świetnie nadają się do kiszenia (kiszonka z buraków) i marynowania w słoikach.

Odmiany buraków

Klasyczne czerwone buraki to nie jedyna opcja w ogrodzie.

Czerwone odmiany: 'Czerwona Kula’, 'Rywal’, 'Chrobry’, 'Karmazyn’ - klasyczne, okrągłe, intensywnie czerwone. Najlepsze do kiszenia, gotowania, soku.

Odmiany cylindryczne: 'Cylindra’, 'Forono’ - podłużne, walcowate korzenie. Mniej marnowania przy krojeniu w plastry. Dobre do marynowania i gotowania.

Buraki żółte i pomarańczowe: 'Burpee’s Golden’, 'Boldor’ - nie barwią desek, rąk ani talerzy (co jest zaletą lub wadą zależnie od oczekiwań). Słodszy, mniej ziemisty smak niż czerwone. Trudniejsze do znalezienia w sklepach ogrodniczych.

Buraki paskowane (Chioggia): biało-różowe pasy w środku, efektowne w sałatkach. Smak łagodniejszy niż klasyczny burak. Popularne w kuchni restauracyjnej.

Buraki w kuchni - co z nimi robić

Własne buraki to dużo więcej możliwości kulinarnych niż te ze sklepu (często twardsze i mniej słodkie).

Gotowanie: ugotuj buraki w całości (nie obieraj przed gotowaniem - traci kolor i sok). Gotuj 30-50 minut (zależnie od wielkości) w osolonej wodzie. Gotowe gdy widelec wchodzi łatwo. Po ugotowaniu obierz pod zimną wodą - skórka ściąga się sama. Ugotowane buraki do sałatek, barszczu, pasty buraczanej.

Pieczenie w piekarniku: umyj buraki, owiń w folię aluminiową z oliwą i solą. Piecz 60-80 minut w 180°C. Pieczenie daje intensywniejszy smak niż gotowanie - buraki są słodsze, bardziej skoncentrowane. Idealne do sałatek.

Surowe buraki: buraki możesz jeść surowe - starte na tarce do sałatek (surówka z buraków z chrzanem i cytryną). Zabarwiają ręce - używaj rękawiczek. Surowe buraki są chrupiące i mają intensywny smak ziemi (betaine).

Sok z buraków: wyciskany w sokowirówce lub blenderze (z 2 razy więcej wody). Intensywnie czerwony, bardzo bogaty w azotany (wspierają wydolność fizyczną). Popularny wśród sportowców. Można mieszać z sokiem jabłkowym lub marchwiowym.

Kiszenie buraków: plastry buraków kiszonych to klasyk. Plastry lub ćwiartki z czosnkiem, kminkiem i solą (bez octu - tylko sól i woda). Fermentacja 5-7 dni w temperaturze pokojowej. Kiszone buraki są probiotykiem, długo zachowują się w lodówce.

Buraki i zdrowie

Buraki należą do superżywności nie bez powodu - mają udowodnione właściwości prozdrowotne.

Azotany: buraki zawierają duże ilości azotanów, które w organizmie przekształcają się w tlenek azotu. Tlenek azotu rozszerza naczynia krwionośne i poprawia przepływ krwi. To sprawia, że sok z buraków jest popularny wśród sportowców jako naturalny booster wydolności.

Betaine i betalains: czerwony barwnik buraków (betanina) ma właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Betaina wspiera pracę wątroby. Osoby spożywające dużo buraków często zauważają czerwonawy mocz - to normalne (betaina nie jest wchłaniana w całości).

Kwas foliowy i żelazo: buraki są dobrym źródłem kwasu foliowego (witamina B9) i żelaza - ważnych szczególnie dla kobiet w ciąży i osób z anemią. Nie leczą anemii same w sobie, ale uzupełniają dietę.

Ważna uwaga dla osób z chorobami nerek: buraki zawierają dużo szczawianów - substancji, która przy predyspozycjach może sprzyjać tworzeniu kamieni nerkowych. Jeśli masz problemy z nerkami lub kamieniami - zapytaj lekarza o bezpieczne ilości spożycia buraków.

Powiązane artykuły

Najczęstsze pytania

Dlaczego buraki są małe i twarde?

Najczęstsze przyczyny: zbyt gęsty siew bez przerzedzenia (korzenie zagłuszają się nawzajem), zbyt sucha gleba w fazie wzrostu (susza hamuje wzrost korzenia), zbyt kwaśna gleba (pH poniżej 6), siew w złym terminie (zbyt późno - buraki nie miały dość czasu).

Kiedy zbierać buraki?

Optymalne 5-8 cm średnicy korzenia - to 55-70 dni od siewu. Sprawdzaj wizualnie - przy gruncie widać jak gruby jest korzeń. Buraki 3-5 cm to „baby beets” - też jadalne, delikatniejsze. Powyżej 10 cm - zaczynają być drewniaste.

Czy liście buraków są jadalne?

Tak - liście buraków (boćwina) są w pełni jadalne i wartościowe. Gotowane jak szpinak, do zup (barszcz boćwinowy), młode liście surowe w sałatkach. Nie wyrzucaj liści przy zbiorze - to dodatkowe warzywo za darmo.

Jak przechowywać buraki przez zimę?

Buraki z późnego siewu (zbierane w październiku) przechowaj w chłodnej piwnicy (2-5°C) w skrzynce z lekko wilgotnym piaskiem lub trocinami. Obetnij liście do 2-3 cm, nie myj korzeni. Prawidłowo przechowywane wytrzymają 3-4 miesiące.

Dlaczego buraki mają biały środek lub „puste serce”?

„Puste serce” (ciemna lub biała, miękka część centrum) to najczęściej efekt nieregularnego podlewania lub niedoboru boru w glebie. Rozwiązanie: regularne podlewanie, dodanie boraksem do gleby przed siewem (1 g/m2 - mała ilość, bo bor jest toksyczny w nadmiarze).